Aşılar
Çocukluk çağı aşıları ve özel aşılar
Kısa klinik özet
Aşılama, çocuk hekimliğinin en iyi kanıtlanmış koruyucu uygulamasıdır. Ulusal takvimdeki aşıların zamanında yapılması esastır. Rotavirüs ve meningokok gibi takvim dışı aşılar ise çocuğun yaşı, risk durumu ve ailenin bilgilendirilmiş tercihi doğrultusunda poliklinikte değerlendirilir.
Aşılar nasıl çalışır?
Aşılar, bağışıklık sistemine hastalık etkenini tanıtarak hastalığı geçirmeden koruma oluşturur. Böylece vücut, gerçek etkenle karşılaştığında hızlı ve etkili bir yanıt verebilir. Bazı aşılar tek dozla yeterli koruma sağlarken, çoğu aşı için tekrarlayan dozlar ve pekiştirme (rapel) dozları gerekir.
Ulusal takvimdeki aşılar
Türkiye'de genişletilmiş bağışıklama programı; hepatit B, BCG (verem), difteri-boğmaca-tetanos, çocuk felci, Hib, pnömokok, kızamık-kızamıkçık-kabakulak, hepatit A ve suçiçeği gibi aşıları kapsar. Bu aşılar aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz olarak uygulanır.
Güncel takvim
Yaşa göre ayrıntılı aşı takvimi tablosu, güncel ulusal program doğrultusunda CMS üzerinden yönetilmektedir:
Özel (takvim dışı) aşılar
- Rotavirüs aşısı: Bebeklerde ağır ishal ve buna bağlı sıvı kaybının en sık nedenlerinden birine karşı koruma sağlar. Ağızdan uygulanır. Uygulanabileceği yaş aralığı sınırlı olduğundan zamanlama önemlidir.
- Meningokok aşıları: Menenjit ve kan dolaşımı enfeksiyonuna yol açabilen meningokok türlerine karşı koruma amaçlanır. Uygulanacak tip ve doz sayısı yaşa göre değişir.
- Grip (influenza) aşısı: Mevsimsel olarak, 6 aydan büyük çocuklarda ve özellikle kronik hastalığı olanlarda değerlendirilir.
Bu aşıların uygulanıp uygulanmayacağı; çocuğun yaşı, sağlık durumu, kreş/yuvaya gitme durumu, ailedeki risk faktörleri ve ailenin bilgilendirilmiş tercihi doğrultusunda birlikte karara bağlanır.
Aşı sonrası beklenen durumlar
İlk 24–48 saatte hafif ateş, huzursuzluk, iştahsızlık, uykuya meyil ve uygulama yerinde kızarıklık-hassasiyet görülebilir. Bunlar bağışıklık yanıtının parçasıdır ve genellikle kendiliğinden geriler.
Uygulama yerine soğuk uygulama ve bacağın nazikçe hareket ettirilmesi rahatlatıcı olabilir. Ateş düşürücülerin önleyici amaçla rutin kullanımı önerilmez.
Hekime başvurulmalı
- 3 aydan küçük bebekte herhangi bir ateş
- 48 saatten uzun süren veya giderek yükselen ateş
- Uygulama yerinde yayılan belirgin kızarıklık, şişlik veya akıntı
- Sürekli, yatıştırılamayan huzursuzluk veya aşırı uykuya meyil
- Yaygın döküntü; yüz, dudak veya dilde şişlik; solunum güçlüğü
Takvim geciktiyse ne yapılır?
Gecikmiş aşılar genellikle baştan başlatılmaz. Yakalama (catch-up) şemalarına göre, çocuğun yaşı ve daha önce yapılmış doz sayısı dikkate alınarak plan yeniden düzenlenir. Bu nedenle aşı kartının kontrole getirilmesi önemlidir.
Sık sorulan sorular
Ulusal takvim dışındaki aşılar neden var?
Bir aşının ulusal takvimde yer alması; hastalığın ülkedeki sıklığı, hastalık yükü, maliyet-etkinlik ve uygulama koşulları gibi birçok etkene bağlıdır. Takvim dışı kalan bazı aşılar ilgili hastalıklara karşı koruma sağlamaya devam eder ve aile ile birlikte değerlendirilerek uygulanabilir.
Aynı gün birden fazla aşı yapılabilir mi?
Birçok aşı aynı seansta, farklı bölgelere uygulanabilir. Bu uygulama bağışıklık yanıtını azaltmaz ve takvimin zamanında tamamlanmasını kolaylaştırır. Hangi aşıların birlikte yapılabileceği hekim tarafından planlanır.
Aşı sonrası ateş düşürücü verilmeli mi?
Ateş düşürücülerin önleyici amaçla rutin kullanılması önerilmez. Ateş veya belirgin huzursuzluk geliştiğinde, hekim önerisine uygun doz ve ilaçla tedavi yapılır.
Hafif nezle varken aşı yapılabilir mi?
Ateşsiz seyreden hafif üst solunum yolu enfeksiyonları çoğu durumda aşıyı ertelemek için yeterli neden değildir. Karar; çocuğun genel durumu, ateş varlığı ve uygulanacak aşı dikkate alınarak muayenede verilir.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı bilgilendirmeleri.
- Ulusal ve uluslararası pediatri derneklerinin aşı uygulama önerileri.
- Rotavirüs ve meningokok aşılarına ilişkin klinik çalışmalar ve uzlaşı raporları.
- Aşı güvenliği izlem raporları.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel tıbbi değerlendirme, tanı veya tedavinin yerine geçmez. Aşı planı çocuğunuzun hekimi tarafından belirlenir.
İlgili içerikler
Hekim profili ve randevu
Bu içeriği hazırlayan ve tıbbi olarak gözden geçiren hekim
Uzm. Dr. Ayça Sözen
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı. Hâlen Acıbadem Ataşehir Hastanesi'nde hasta kabul ediyor.